Awangarda teatralna w Europie Środkowo-Wschodniej. Wybór tekstów źródłowych
Theatre Avant-Garde in Central-Eastern Europe. A Selection of Source Texts
red. Małgorzata Leyko, Ewa Guderian-Czaplińska, tł. Matjaž Bogacz-Udovč (SI-PL), Ioana Alina Diaconu Mureşan (RO-PL), Wojciech Gałązka (BG-PL), Janusz Kamiński (LV-PL), Anna Korzeniowska-Bihun (UA-PL), Krystyna Mogilnicka (CZ-PL), Magdalena Petryńska (HR-PL), Kinga Piotrowiak-Junkiert (HU-PL), Lucyna Spyrka (SK-PL), Maria Stępkowska (LT-PL),
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego,
Warszawa
2018
ISBN: 978-83-63276-90-04
W antologii znalazły się teksty programowe, w większości nietłumaczone wcześniej na język polski, artystów historycznej awangardy teatralnej z 11 krajów – od Bułgarii po Węgry – poprzedzone obszernymi wstępami współczesnych badaczy.
Z recenzji prof. dr hab. Grzegorza Gazdy:
Ten – ponad czterystustronicowy – tom tekstów i rozpraw (…) jest inicjatywą wydawniczą naukowo ważną, merytorycznie doniosłą i poznawczo atrakcyjną. Zawiera oprócz tekstów stricte redakcyjnych (wstęp, biogramy autorów wstępów do poszczególnych cząstek książki, nota edytorska i indeks) rozdziały poświęcone kulturze i awangardowej sztuce teatralnej jedenastu krajów Europy Środkowo-Wschodniej – Bułgarii, Chorwacji, Czech, Litwy, Łotwy, Polski, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Ukrainy i Węgier (…) Każda część narodowa poprzedzona jest kompetentnym, autorskim, współczesnym opracowaniem historyczno-rekonstrukcyjnym, prezentującym generalia teatru awangardowego, kontekst społeczno-kulturowy, ogólną sytuację w teatrze i główne propozycje o nowatorskim charakterze. Potem następują teksty z epoki, wskazujące na zasadnicze idee i pomysły o postulatywnym wprost bądź pośrednio charakterze, a także prezentujące recepcję awangardowego teatru. Pośród autorów dostrzegamy główne dla awangardy tamtych lat nazwiska, takie jak Geo Milew, Emil Frantiśek Burian, Andrzej Pronaszko, Witold Wandurski, Benjamin Fundoianu, H.M. Maxy, Laszlo Moholy-Nagy, Marko Tereszczenko, świadczące o zainteresowaniach głównych prawodawców awangardy nowoczesnym teatrem jako ważnym elementem nowatorstwa awangardowego sztuki.
Recenzje
- Karolina Czerska: Awangarda w ofensywie. „Teatr”. 2019, 9.
- Асен Терзиев: ТЕАТРАЛНИЯТ АВАНГАРД В ЦЕНТРАЛНА И ИЗТОЧНА ЕВРОПА "gildiateatrovedi". Data publikacji 8.11.2019.
- Teodor Ajder: Those Invisibile Bricks „Mămăliga de Varșovia / Mamałyga Warszawska”. Data publikacji 11.11.2019.
Spis treści
Słowo wstępne
BUŁGARIA: wybór tekstów
Kamelia Nikolova – Bułgarska awangarda teatralna
Geo Milew – Sztuka teatru
Chrisan Cankow – Konspekt reżyserski sztuki Mieszczanin szlachcicem (fragmenty). Groteska w czterech aktach i jednym obrazie. Balet, tańce i pieśni
CHORWACJA: wybór tekstów
Boris Senker – Awangardowe tendencje w teatrze chorwackim
Josip Kulundžić – Nowy teatr
Branko Gavella – Teoria aktorstwa [Drogi do nowego teatru; Reżyseria, krytyka i publiczność. Przedmowa; Aktorstwo. Problemy teatralne]
CZECHY: wybór tekstów
Martin Bernátek, Anna Hejmová, Jan Jiřík – Praca nad nowym światem. Teatr Emila Františka Buriana
Emil František Burian – Zamiećcie scenę
Emil František Burian – Teatr Pracy: studium przestrzeni teatralnej (wstęp)
LITWA: wybór tekstów
Martynas Petrikas, Asta Petrikienė – Antanas Sutkus i paradoks litewskiej awangardy teatralnej
Antanas Sutkus – Kilka momentów rozwoju teatru
Antanas Sutkus – Element scenograficzny w teatrze
ŁOTWA: wybór tekstów
Edīte Tišheizere – Teatr awangardowy na Łotwie: Eduards Smiļģis, Jānis Munic i Teatr Dailes
Deklaracja Teatru Dailes
Jānis Muncis – Zadania Teatru Dailes na przyszłość
POLSKA: wybór tekstów
Dariusz Kosiński – (Re)Forma. Zasadnicze idee i cechy charakterystyczne polskiej awangardy teatralnej
Witold Wandurski – Forma istotą twórczości teatralnej
Andrzej Pronaszko – Odrodzenie teatru
RUMUNIA: wybór tekstów
Igor Mocanu – Rumuńska awangarda teatralna w czasopismach kulturalnych lat 20. XX wieku
Benjamin Fundoianu – Nowy teatr: Wyspa. Manifest
M.H. Maxy – Reżyseria – dekoracja – kostium
SŁOWACJA: wybór tekstów
Martina Mašlárová – Nieżyczliwość historii wobec awangardy słowackiej
Ľudovít Fulla, Mikuláš Galanda – „prywatne listy fulli i galandy” (nr 1, 2, 3-4)
Viktor Šulc – Pseudoformy i plusz krytyki
SŁOWENIA: wybór tekstów
Ana Kocjančič – My – słoweńska awangarda teatralna
Fran Žižek – Ailuzjonizm
Ferdo Delak – Współczesna scena
UKRAINA: wybór tekstów
Hanna Veselovska – Aktorskie przetworzenie i sztuka przedstawienia w ukraińskiej awangardzie teatralnej
Łeś Kurbas – List teatralny
Marko Tereszczenko – Sztuka przedstawienia
Marko Tereszczenko – Sztuka przedstawienia (budowa i metody pracy)
WĘGRY: wybór tekstów
Zoltán Imre – (Re)wizje. Eksperymenty węgierskiej awangardy
Ödön Palasovszky, Iván Hevesy – Manifest 1922
László Moholy-Nagy – Teatr totalny teatrem przyszłości
Autorzy wstępów i współtwórcy antologii
Nota edytorska
Indeks nazwisk